Banu KÜÇÜKSUBAŞI
Art Historian / Manager M.A
(birinci bölümü hatırlamak için tıklayınız)
Doğu kültürlerinin ve İslam sanatının genel hatlarına da biraz değinmemiz gerekir.Genel kanıların aksine İslam sanatında figür resmi tamamen yasak değildir.
Hz. Muhammed ve diğer kutsal kişileri resimlemek yasaktır.Yani amaç Hristiyanlık ta Hz.İsa’nın ilah haline gelmesi ve onun imajlarına tapılması olayının bir benzerinin olmasının önüne geçmektir.İmajlardan çok anlatılmak istenene insanları yönlendirmek,gönül gözünü açmaktır.İslam Sanatın da özellikle halılar ve mimari süslemelerde görülen çiçek motifleri cennet bahçesi tasvirleridir. Stilize yıldız tasvirleri genelde mekanların kubbelerinde yer alır.Sonsuzluk ve makrokozmoz temsilleridir.Bu motifleri çerçeve içine koymazsanız sonsuza kadar gitme ve kendilerini tekrarlama eğilimindedirler.Arabesk motiflerde de aynı eğilimi görürüz.Bütün bunlar Tanrının sonsuzluğuna göndermelerdir.Her türlü stilize ya da naturel bitki ve hayvan motifi onun yaratıcılığının sınırsız olmasına birer ithaftır.İslamı kabul etmiş toplulukların üretimlerinde özellikle halılarda mutlaka ufakta olsa bir kusura rastlanır.Bu özellikle yapılır çünkü kusursuzluk sadece Tanrıya ait bir sıfattır.
Sadece İslam değil ama genelde doğu kültürü alçakgönüllülük ve diğerkamlık üzerine kuruludur.
Bütün Bunları niye bilmeliyiz?
Yukarıda bahsettiğim kusurluluk prensibi ve sonsuza kadar kendini tekrarlama gibi unsurlar Batı toplumları tarafından Oryantalist bakış açısından değerlendirilerek (günümüzde bile) sanatsal kısırlılık, kusurluluk olarak değerlendirilmektedir.Bu değerlendirmenin bir kaç nedeni vardır.
Bütün bunlardan sonra Oryantalist bakış açısından biraz bahsetmek gerekir.
Bilgisizlik: Yabancıların çoğu yukarıda bahsettiğimiz ayrıntıları bilmemektedir.Batılı tarzı eğitim almış bir insan(gerek sanat,gerek normal)çok rahat yukarıda ki yargılara varabilir.Çünkü Doğu ve Batı her yönden farklılık gösterdiği gibi sanat ve kültür anlamında yanlış anlamalar doğurur.Batı medeniyetleri Aydınlanma Çağın dan sonra daha çok determinism ve materialism üzerine inşa edilmiştir. Doğu toplumlarında ise özellikle Asya da daha çok din felsefeleri üzerine kurulmuş indeterminist bir profil çizer.Batı medeniyeti daha çok sonuç üzerine odaklanırken doğu medeniyetleri süreci esas alır. Önyargı: Doğu medeniyetlerini tam olarak anlayamayan determinist batı kültürü mutlaka bir tanım yapmak ister.Anlamasa bile anladığını düşünmek ve tanımlamak ister.Bazı tanımları yanlış yapar ama buna inanır ve bu inançlar doğrultusunda önyargı geliştirir.Anlaşılması gereken şey ise her iki medeniyetin birinin diğerinden daha iyi ya da aşağı olamaycağıdır çünkü hem algı farkı vardır hem de her medeniyetler yükselme düşme tekarar yükselme gibi döngüler izler.Doğu Dünyası en parlak çağlarını yaşarken Batı dünyası karanlık çağdaydı öyleki Roma’nın yıkılışından sonra hemen hemen sadece Bizans’ı görmekteyiz.Avrupa topluluklarının bu çağına ait fazla yazılı belge yoktur.Şu anda ise Batı medeniyeti yükselişte doğu ise inişte gibi görünüyor.Taraflı Politika:Sömürgecilik zamanlarında doğu topraklarını işgal etme ve sömürgeleştirme hareketini haklı çıkartmak için doğunun hep sefil yüzü gösterilir.Yukarı da bahsettiğimiz gibi derinliklere hiç değinilmez.Diğerkamlık aptallık olarak, misafirperverlik düşük özgüven olarak algılanır ve böyle sunulur. Tevekkül umursamazlık olarak lanse edilir.
İlgisizlik: Bizlerin kendi kültürlerimize olan ilgisizliğimiz.Örneğin Türkologlar genelde yabancı.aynı şekilde İslam ve Doğu medeniyetlerini inceleyenler de yine batılılar.Onların dışarıdan bakarak yaptıkları değerlendirmeler genellikle bizim yaşadıklarımızdan farklı.Biz kendimizi iyi anlatamadıktan sonra başkalarının yargılarına alınmamamız lazım.
